Powrót

10 min czytania 26 stycznia 2026

Zwolnienie lekarskie to prawo pracownika, ale dla pracodawcy bywa wyzwaniem. Choć większość z nas korzysta z niego zgodnie z przeznaczeniem, statystyki ZUS pokazują, że „lewe” L4 wciąż jest realnym problemem. Nadużycia w L4 – jak często się zdarzają? Sprawdzamy fakty.

SPIS TREŚĆI

• Polacy na L4 – jak często chorują?
• Rodzaje L4
• Nadużycia w L4 – jak często się zdarzają?
• Najczęstsze nadużycia pracowników na L4
• Konsekwencje nadużywania zwolnień lekarskich
• Kontrola zwolnienia lekarskiego – czy jest możliwa?
• Dlaczego nadużycia zwolnień lekarskich się zdarzają?

Polacy na L4 – jak często chorują?

Statystyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie pozostawiają złudzeń: Polacy chorują coraz częściej i coraz dłużej. W 2025 roku odnotowano rekordowy wynik – aż 22,4 mln wystawionych zaświadczeń lekarskich. To przełożyło się na gigantyczną liczbę 277,6 mln dni, podczas których pracownicy byli nieobecni w swoich firmach.

W porównaniu z poprzednimi latami mamy do czynienia z wyraźnym trendem wzrostowym:

• W 2021 r. było to 270,1 mln dni.
• W 2024 r. liczba ta wzrosła do 276,2 mln dni.
• Rok 2025 przyniósł kolejny rekord, zwiększając absencję o kolejne 1,5 mln dni w stosunku do roku ubiegłego.

Średnio każdy z nas spędza na „chorobowym” około 14,65 dnia w roku.

Rodzaje L4

Wystawiając zwolnienie lekarskie, lekarz musi określić, jak chory pracownik powinien się zachowywać, aby jak najszybciej wrócić do zdrowia. W systemie elektronicznym pojawia się wtedy odpowiedni kod (cyfra 1 lub 2), który decyduje o tym, jak wygląda prawidłowość wykorzystywania zwolnień w oczach kontrolerów.

Skąd wiedzieć, jakie masz L4? Informację tę znajdziesz na swoim profilu PUE ZUS lub zapytaj o to lekarza podczas wizyty. To bardzo ważne, ponieważ niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia może prowadzić do negatywnych skutków, takich jak utraty pieniędzy.

Jakie są rodzaje L4?

• Zwolnienie lekarskie z kodem 1 (Chory musi leżeć) – To najbardziej rygorystyczny rodzaj zwolnienia. Lekarz uznaje, że stan zdrowia wymaga bezwzględnego odpoczynku w domu. Kiedy można wyjść? Tylko w sytuacjach niezbędnych, takich jak wizyta u lekarza, badanie lub wyjście do apteki.
• Zwolnienie lekarskie z kodem 2 (Chory może chodzić) – To zwolnienie lekarskie oznacza, że pacjent nie ma obowiązku siedzieć w domu. Masz prawo opuścić miejsce zamieszkania, np. wyjść na krótki spacer, jeśli lekarz uzna, że świeże powietrze wspomoże Twój powrót do zdrowia. Kiedy można wyjść? Możesz pójść na krótki spacer dla zdrowia, zrobić niezbędne zakupy spożywcze czy pójść na pocztę.

Czytaj też: Praca w niedzielę i święta – dla kogo należy się dodatek?

Czytaj też: Benefity pracownicze – co oferują pracodawcy?

Nadużycia w L4 – jak często się zdarzają?

Choć większość zwolnień wynika z realnych problemów zdrowotnych, skala absencji rzuca cień na kondycję rynku pracy. Półtora miliona dodatkowych dni choroby w ciągu zaledwie jednego roku to sygnał, że problem przestaje być tylko medyczny, a staje się wyzwaniem dla organizacji.

Obrazowo mówiąc: obecna liczba dni na L4 oznacza sytuację, w której ponad milion pracowników nie pojawia się w pracy przez cały okrągły rok. Tak gwałtowny wzrost liczby dni wolnych – przy braku nagłych epidemii – zmusza do zadania pytania: ile z tych 277 milionów dni to faktyczna walka z chorobą, a ile to „ukryty urlop” lub inne formy nadużyć? Dane pokazują, że problem nie jest incydentalny, lecz systematycznie rośnie, co rodzi realne konsekwencje dla funkcjonowania polskich firm.

Najczęstsze nadużycia pracowników na L4

Choć zwolnienie lekarskie z założenia służy regeneracji sił, statystyki pokazują, że nadużywanie zwolnień lekarskich to wciąż poważny problem na polskim rynku pracy. Wyobraźnia osób, które wykorzystują zwolnienia chorobowe niezgodnie z przeznaczeniem, bywa zaskakująca. Na co najczęściej trafia kontrola ZUS oraz kontrole przeprowadzane przez samych pracodawców?

Remonty i prace domowe

To klasyk wśród nadużyć. Chory pracownik, zamiast odpoczywać, postanawia wykorzystać czas zwolnienia na odświeżenie mieszkania, malowanie ścian czy prace w ogrodzie. Należy pamiętać, że nawet jeśli posiadasz „chodzące” L4, ciężka aktywność fizyczna jest uznawana za niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia, ponieważ może opóźnić powrót do zdrowia.

Wyjazdy wypoczynkowe

Media społecznościowe to prawdziwa skarbnica wiedzy dla osób, które prowadzą kontrole dotyczące zwolnień. Publikowanie zdjęć z górskich szlaków czy zagranicznych plaż w momencie, gdy trwa okres zwolnienia, to jasny sygnał, że zasadność zwolnienia lekarskiego jest zerowa. W takim przypadku ZUS niemal natychmiast wstrzymuje wypłata zasiłku chorobowego.

Praca u innego pracodawcy

To jedno z najcięższych przewinień. Nadużywanie zwolnień chorobowych poprzez świadczenie usług dla innej firmy lub prowadzenie własnej działalności gospodarczej w trakcie L4 jest surowo karane. Systemy, w których widoczne są elektroniczne zwolnienia lekarskie, coraz szybciej pomagają wyłapać takie sytuacje.

„L4 na żądanie” – czyli krótkotrwałe absencje

Często spotykanym zjawiskiem są jednodniowe zwolnienia lekarskie lub krótkotrwałe zwolnienia lekarskie brane tuż przed weekendem lub zaraz po nim. Jeśli taka sytuacja się powtarza, pracodawca może nabrać podejrzeń, że pracownik zwolnienia chorobowego używa jako darmowych dni wolnych na żądanie.

Czytaj też: Temperatura w pracy – ile powinna wynosić?

Czytaj też: Kontrola legalności zatrudnienia przez PIP

Konsekwencje nadużywania zwolnień lekarskich

Każde zwolnienie lekarskie niezgodnie wykorzystane wiąże się z ryzykiem. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadza rocznie tysiące kontroli zwolnień, a ich efektem jest często odebranie prawa do świadczenia. Jeśli kontrola prawidłowości wykorzystywania L4 wykaże oszustwo, konsekwencją jest nie tylko utrata zasiłku, ale często również dyscyplinarne zwolnienie z pracy.

Kontrola zwolnienia lekarskiego – czy jest możliwa?

Wiele osób zastanawia się, czy L4 faktycznie podlega weryfikacji. Odpowiedź brzmi: tak. Kontrola zwolnienia jest nie tylko możliwa, ale coraz powszechniejsza. Ma ona na celu ukrócić nadużywanie zwolnień lekarskich i upewnić się, że chory pracownik faktycznie wykorzystuje czas zwolnienia na powrót do zdrowia. Co ważne, sprawdzenie nas może zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak i sam pracodawca (o ile zatrudnia powyżej 20 osób).

Kto i jak nas sprawdza?

Gdy ZUS kontroluje zwolnienia, weryfikacja może odbywać się na dwóch płaszczyznach:

1. Kontrola orzekania o niezdolności do pracy: Lekarz orzecznik sprawdza, czy zasadność zwolnienia lekarskiego jest poparta dokumentacją medyczną.
2. Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnienia: Inspektorzy sprawdzają, czy nie wykorzystujemy L4 na remonty, zakupy czy wyjazdy.

Należy pamiętać, że kontrola ZUS może być niezapowiedziana. Jeśli inspektor zapuka do drzwi i nie zastanie nas w domu, będziemy musieli złożyć pisemne wyjaśnienia.

Dlaczego nadużycia zwolnień lekarskich się zdarzają?

Mimo że kontrola ZUS jest realnym ryzykiem, nadużywanie zwolnień lekarskich pozostaje powszechnym problemem. Dlaczego pracownik zwolnienia chorobowego używa jako ucieczki? Przyczyn jest kilka.

Główne powody „lewych” zwolnień

Często za decyzją o pójściu na L4 stoi wypalenie zawodowe. Gdy stres staje się nie do zniesienia, krótkotrwałe zwolnienia lekarskie bywają traktowane jako jedyny ratunek. Niestety, wykorzystywanie zwolnień lekarskich do odpoczynku od szefa (bez realnej choroby) to wciąż niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia.

Innym powodem są kwestie finansowe. Niektórzy wykorzystują zwolnienia chorobowe, by w tym czasie dorobić w innym miejscu lub zrobić remont. Takie najczęstsze nadużycia pracowników są jednak łatwe do wykrycia przez zakład ubezpieczeń, zwłaszcza gdy chory chwali się efektami prac w sieci.

Łatwy dostęp i technologia

Wprowadzone elektroniczne zwolnienia lekarskie i teleporady ułatwiły leczenie, ale i nadużycia. Rosnąca liczba zaświadczeń lekarskich branych przez internet sprzyja zjawisku, jakim są jednodniowe zwolnienia lekarskie (tzw. „wolne na żądanie”).

Sprawdź też: Praca na zmiany – co trzeba wiedzieć?

Udostępnij artykuł

Tagi