Powrót

10 min czytania 27 marca 2025

Czy wiesz, że nawet jeśli masz umowę zlecenie, w niektórych przypadkach może ona być uznana za umowę o pracę? Znamiona umowy o pracę to cechy, które mogą wskazywać na to, że mimo innego typu umowy, Twoje zatrudnienie podlega prawom pracowniczym. Kiedy umowa cywilnoprawna może być uznana za umowę o pracę?

SPIS TREŚCI

• Umowa o pracę — czym się charakteryzuje?
• Stałość stosunku pracy
• Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne
• Pozorność umowy o pracę
• Znamiona umowy o pracę — na co trzeba uważać?
• Czynniki decydujące o uznaniu umowy B2B za umowę o pracę

Umowa o pracę — czym się charakteryzuje?

Umowa o pracę to jeden ze sposobów nawiązania stosunku pracy, który regulowany jest przez przepisy Kodeksu Pracy. Zatrudnienie pracownika na podstawie umowy o pracę wiąże się z wieloma obowiązkami i prawami zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika.

Pracodawca zobowiązuje się do zapewnienia określonych warunków pracy, wypłacania wynagrodzenia, przestrzegania przepisów prawa pracy, a także zapewnienia ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Pracownik zaś wykonując swoje obowiązki zawodowe, ma prawo do wynagrodzenia, urlopu wypoczynkowego oraz innych świadczeń, takich jak chorobowe czy macierzyńskie.

Umowa o pracę może być zawarta na czas określony, nieokreślony lub na okres próbny. Każda z tych form zatrudnienia wiąże się z innymi zasadami dotyczącymi np. okresu wypowiedzenia. Umowa o pracę precyzyjnie określa warunki stosunku pracy, takie jak wymiar czasu pracy, miejsce i czas pracy oraz zakres obowiązków. Wymiar czasu pracy może być pełny lub niepełny, a czas pracy musi być dostosowany do przepisów prawa, co obejmuje m.in. określenie godzin pracy, przerw oraz dni wolnych. Pracodawca ma obowiązek określić miejsce i czas pracy, a także zapewnić odpowiednie warunki do jej wykonywania.

Stałość stosunku pracy

Stałość stosunku pracy to jedno z podstawowych założeń prawa pracy, które zapewnia pracownikowi stabilność zatrudnienia. Oznacza to, że umowa o pracę jest zawierana na czas nieokreślony, co oferuje największą stabilność. Pracodawca nie może go zwolnić bez ważnego powodu. Jeśli chce rozwiązać umowę, musi podać przyczynę, a w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia, pracownik ma prawo do odszkodowania.

Taka forma zatrudnienia daje pracownikowi pewność co do przyszłości w firmie. Zatrudnienie na umowę o pracę na czas nieokreślony chroni przed nieuczciwym zwolnieniem i daje prawa do urlopu, wynagrodzenia za czas choroby i innych świadczeń.

Czytaj też: Legalna praca w Polsce przez agencję — dlaczego się opłaca?

Czytaj też: Praca w niedzielę i święta — dla kogo należy się dodatek?

Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne

W Polsce można się spotkać z dwoma rodzajami zatrudnienia: na podstawie umowy o pracę oraz na podstawie umowy cywilnoprawnej. W skład umów cywilnoprawnych wchodzi np. umowa zlecenie oraz umowa o dzieło. Są to najczęściej podpisywane umowy w Polsce. Choć obie te umowy mają na celu nawiązanie stosunku pracy, różnią się one kilkoma aspektami:

Zatrudnienie i wynagrodzenie

Umowa o pracę wiąże się z nawiązaniem stosunku pracy, który określa szczegółowo czas pracy, wynagrodzenie i miejsce wykonywania obowiązków. Pracownik otrzymuje stałe wynagrodzenie, w tym wynagrodzenie za nadgodziny, pracę w nocy oraz dni świąteczne.

Umowa zlecenie jest bardziej elastyczna – wynagrodzenie jest ustalane na podstawie wykonanych zadań lub godzin pracy, a pracownik nie zawsze ma prawo do dodatkowych opłat za nadgodziny czy pracę w nocy.

Świadczenia pracownicze

Umowa o pracę charakteryzuje się tym, że pracownikom przysługują podstawowe świadczenia związane z pracą, takie jak: zwolnienie lekarskie, urlop wypoczynkowy, ochrona przed zwolnieniem z pracy oraz inne rodzaje świadczeń.

W przypadku umowy zlecenia pracownik nie ma możliwości korzystania z takich świadczeń. Może jedynie mieć odciągane składki zdrowotne, które pozwolą na korzystanie ze zwolnienia lekarskiego.

Czas pracy i elastyczność

W przypadku umowy o pracę, czas pracy, miejsce oraz zakres obowiązków są określone w umowie. Pracownik ma ustalone godziny pracy oraz przestrzega regulaminu zakładu pracy. Umowa zlecenie jest bardziej elastyczna – zleceniobiorca samodzielnie decyduje o czasie i miejscu wykonywania zlecenia, pod warunkiem wykonania zadania zgodnie z ustaleniami.

Ochrona prawna Pracownik na umowie o pracę korzysta z pełnej ochrony prawnej, w tym prawa do urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia chorobowego, urlopu macierzyńskiego, a także prawa do rozwiązania umowy za wypowiedzeniem.

Zleceniobiorca na umowie zlecenie nie ma prawa do takich świadczeń, a umowa może zostać rozwiązana przez każdą ze stron bez konieczności zachowania okresu wypowiedzenia, chyba że umowa stanowi inaczej.

Zatrudnienie tymczasowe

Umowa o pracę może obejmować zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, z pełnymi świadczeniami i prawami. Natomiast umowa zlecenie ma charakter tymczasowy i jest zawierana na czas wykonania określonego zadania lub projektu. Jest to mniej stabilna forma zatrudnienia.

Pozorność umowy o pracę

Pozorność umowy o pracę występuje, gdy strony zawierają umowę, która wygląda jak umowa o pracę, ale w rzeczywistości nie wiąże się z rzeczywistym stosunkiem pracy. Może to dotyczyć sytuacji, w której pracownik wykonuje swoje obowiązki na warunkach charakterystycznych dla umowy cywilnoprawnej, takiej jak umowa zlecenie lub umowa o dzieło, ale formalnie podpisuje umowę o pracę.

Przykłady pozorności umowy o pracę

• Brak rzeczywistego nadzoru — pracownik wykonuje swoją pracę bez nadzoru ze strony pracodawcy, co może wskazywać, że umowa o pracę jest tylko na papierze.
• Wykonywanie pracy na innych zasadach — zamiast wykonywać pracę zgodnie z ustalonymi godzinami i w miejscu określonym w umowie, pracownik ma pełną swobodę w organizowaniu swojej pracy, co bardziej przypomina pracę na zlecenie.
• Brak świadczeń pracowniczych — w przypadku pozorności umowy o pracę, pracownik nie korzysta z pełnych uprawnień, takich jak urlop wypoczynkowy, prawo do zwolnienia lekarskiego czy wynagrodzenie za nadgodziny.

Czytaj też: Pracodawca użytkownik — kim jest?

Czytaj też: Czy pracodawca może wysłać na urlop?

Znamiona umowy o pracę — na co trzeba uważać?

Zawierając umowę o pracę, ważne jest, aby była ona zgodna z przepisami prawa pracy. Istnieją pewne charakterystyczne cechy, tzw. znamiona umowy o pracę, które odróżniają ją od innych rodzajów umów, takich jak umowy cywilnoprawne (np. umowa zlecenie czy umowa o dzieło). Warto zwrócić uwagę na te elementy, aby uniknąć sytuacji, w których umowa jest niewłaściwie zakwalifikowana, a pracownik nie korzysta z pełnych praw wynikających z zatrudnienia.

Czasem pracodawcy próbują obejść przepisy prawa, oferując umowy, które wyglądają na umowy o pracę, ale w rzeczywistości nimi nie są. Może to dotyczyć np. sytuacji, w której pracownik wykonuje pracę na warunkach umowy zlecenie, ale jego praca spełnia znamiona umowy o pracę, np. wykonuje ją w określonym czasie i miejscu, pod nadzorem pracodawcy, ale nie jest objęty pełnymi prawami pracowniczymi.

Nieprawidłowe zakwalifikowanie umowy jako umowy o pracę może prowadzić do braku świadczeń socjalnych, takich jak ubezpieczenie zdrowotne czy emerytalne, a także pozbawienia pracownika prawa do urlopu, zwolnienia lekarskiego czy innych świadczeń, które są przyznawane wyłącznie pracownikom na podstawie umowy o pracę. Dla pracodawcy taka sytuacja może oznaczać odpowiedzialność prawną oraz kary finansowe.

Czynniki decydujące o uznaniu umowy B2B za umowę o pracę

W niektórych przypadkach, pomimo zawarcia umowy B2B (business-to-business), stosunek pracy może zostać uznany za umowę o pracę. Zdarza się, że w wyniku kontroli lub analizy sytuacji faktycznej, umowa cywilnoprawna jest traktowana jak umowa o pracę, jeśli rzeczywisty charakter współpracy spełnia znamiona stosunku pracy. Poniżej przedstawiamy kluczowe czynniki, które mogą decydować o takim zakwalifikowaniu:

Podporządkowanie i nadzór ze strony zleceniodawcy
Jeśli osoba pracująca na podstawie umowy B2B wykonuje swoje obowiązki zgodnie z wytycznymi i pod nadzorem zleceniodawcy, wówczas może to świadczyć o tym, że mamy do czynienia z umową o pracę. Podporządkowanie w kwestiach dotyczących miejsca, godzin i sposobu wykonywania pracy jest jednym z głównych elementów charakterystycznych dla umowy o pracę.

Stałość wynagrodzenia
Umowa B2B, która zakłada stałe miesięczne wynagrodzenie, bez względu na rzeczywisty zakres pracy lub wynik, może wskazywać na stosunek pracy. W przypadku umowy o pracę wynagrodzenie jest często ustalane na stałym poziomie, a osoba zatrudniona otrzymuje pensję bez względu na liczbę godzin pracy.

Brak ryzyka finansowego
Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę nie ponosi ryzyka gospodarczego, co jest charakterystyczne dla stosunku pracy. W przypadku umowy B2B, przedsiębiorca samodzielnie ponosi ryzyko związane z działalnością gospodarczą, np. nieregularność zleceń czy przerwy w pracy. Jeśli zleceniodawca nie ponosi żadnego ryzyka i oferuje pracownikowi stałe wynagrodzenie, może to wskazywać na istnienie stosunku pracy.

Brak samodzielności i niezależności w organizowaniu pracy
Osoba zatrudniona na podstawie umowy B2B, która jest zobowiązana do wykonywania pracy według ściśle określonych zasad (np. godzin pracy, miejsca pracy), może zostać uznana za pracownika. Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma większą swobodę organizowania swojej pracy.

Wyłączność współpracy z jednym zleceniodawcą
Samozatrudniony, który pracuje wyłącznie dla jednego zleceniodawcy, w sposób, który przypomina pracę etatową, może zostać uznany za pracownika. Często w umowach B2B osoba świadcząca usługi dla jednej firmy przez długotrwały okres nie ma możliwości swobodnego wyboru innych zleceń, co jest cechą charakterystyczną umowy o pracę.

Czas pracy i pełny etat
Samozatrudnieni, którzy wykonują pracę na pełen etat (np. 40 godzin tygodniowo), bez żadnej swobody w organizowaniu swojego czasu pracy, mogą być traktowani jako pracownicy na podstawie umowy o pracę. Czas pracy i pełny etat to charakterystyki typowe dla umowy o pracę.

Zawierając umowę o pracę, pracownik zobowiązuje się do świadczenia pracy na rzecz pracodawcy, a ten do zapewnienia określonych warunków pracy, wynagrodzenia oraz innych świadczeń, zgodnie z przepisami Kodeksu Pracy. W przypadku, gdy umowa zlecenia wykonywana jest w warunkach typowych dla stosunku pracy, może dojść do jej przekwalifikowania na umowę o pracę. Aby uniknąć nieporozumień i konsekwencji prawnych, warto przeprowadzić test na stosunek pracy, analizując m.in. zakres podporządkowania, sposób rozliczania wynagrodzenia oraz stopień niezależności w wykonywaniu obowiązków.

Sprawdź też: Najlepsze miasta do pracy w Polsce — jakie wybrać?

Udostępnij artykuł

Tagi